5 ขั้นตอนสำคัญ ดูแลตัวเองให้ปลอดภัยหลังดำน้ำสคูบ้า

ระหว่างทริปดำน้ำที่เกาะเต่า คุณคงรู้อยู่แล้วว่าอะไรไม่ควรทำ เพื่อปกป้องทั้งธรรมชาติและตัวเอง แต่หลังขึ้นจากน้ำก็มีเรื่องที่ต้องระวังเหมือนกัน ช่วงหลังดำน้ำสำคัญต่อสุขภาพและความปลอดภัยมาก โดยเฉพาะความเสี่ยงที่จะเกิดโรค decompression illness (DCI).

DCI เกิดขึ้นเมื่อแรงดันรอบตัวลดลง แบ่งได้เป็นสองภาวะ คือโรคน้ำหนีบ (DCS) และภาวะฟองแก๊สอุดหลอดเลือดแดง (AGE) DCS เกิดเมื่อมีฟองแก๊สก่อตัวในเนื้อเยื่อ ทำให้เนื้อเยื่อตรงนั้นเสียหาย ส่วน AGE เกิดเมื่อฟองแก๊สหลุดเข้าไปในหลอดเลือดแดง ไหลไปตามกระแสเลือด และอาจไปอุดหลอดเลือดเล็ก ๆ จนเนื้อเยื่อเสียหายได้

คุณมีบัตรดำน้ำแล้ว กฎพื้นฐานใต้น้ำคงจำได้แม่น บทความนี้จะพาไปดูสิ่งที่ควรทำหลังดำน้ำ เพื่อให้คุณปลอดภัย สุขภาพดี และพร้อมสำหรับไดฟ์ถัดไป

อย่าเพิ่งขึ้นเครื่องบินทันทีหลังดำน้ำ

จบทริปฟันไดฟ์หรือคอร์สดำน้ำ ได้ชมแนวปะการังสีสดและสัตว์ทะเลสุดว้าวมาแล้ว ก่อนขึ้นเครื่องกลับบ้านมีกฎความปลอดภัยข้อหนึ่งที่ต้องจำไว้คือ อย่าขึ้นเครื่องบินเร็วเกินไปหลังดำน้ำ

เหตุผลก็คือ ความกดอากาศในห้องโดยสารต่ำกว่าที่ระดับน้ำทะเล ถึงจะเป็นห้องโดยสารปรับความดันแล้วก็ตาม แรงดันที่ลดลงนี้ทำให้ไนโตรเจนที่ร่างกายสะสมไว้ระหว่างดำน้ำกลายเป็นฟองแก๊ส จนเกิด DCI ได้

เราแนะนำให้รออย่างน้อย 12–24 ชั่วโมงก่อนขึ้นเครื่อง แล้วแต่ความลึกและจำนวนไดฟ์ ถ้าดำหลายไดฟ์ติดกัน ตามคำแนะนำของ Divers Alert Network (DAN) ควรเว้นระยะอย่างน้อย 18 ชั่วโมงก่อนขึ้นเครื่อง หรือจะง่ายกว่านั้น ก็ดูเวลาห้ามบิน (no-fly time) จากไดฟ์คอมพิวเตอร์ของคุณได้เลย

งดการนวดกล้ามเนื้อชั้นลึก (Deep Tissue Body Massage)

เหมือนกับการขึ้นเครื่องบิน ร่างกายต้องมีเวลาระบายไนโตรเจนส่วนเกินออกอย่างปลอดภัย การนวดแบบลงน้ำหนักลึกเพิ่มการไหลเวียนเลือด ฟองไนโตรเจนจึงเคลื่อนไปทั่วร่างกายได้เร็วขึ้น แรงกดบนกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อยังอาจทำให้ฟองเล็ก ๆ รวมตัวกันเป็นฟองใหญ่ เพิ่มความเสี่ยงของ DCI ด้วย

Divers Alert Network (DAN) ระบุว่ายังไม่พบว่าการนวดเกี่ยวข้องกับเคสโรคน้ำหนีบที่ DAN ดูแลอย่างชัดเจน แต่คำแนะนำที่ง่ายที่สุดคือหลังดำน้ำควรเลี่ยงการนวดกล้ามเนื้อชั้นลึก เพราะอาการปวดเมื่อยหลังนวดอาจคล้ายอาการของ DCS จนแยกยากว่าควรไปพบแพทย์หรือเปล่า ถ้าอยากนวดแผนไทยผ่อนคลาย เก็บไว้วันที่ไม่ได้ดำน้ำ หรือนวดแบบเบา ๆ ก็พอ

เลี่ยงฟรีไดฟ์หลังดำน้ำสคูบ้า

ตามข้อมูลของ Divers Alert Network (DAN) การฟรีไดฟ์หลังดำน้ำสคูบาเสี่ยงสูงมาก เพราะการออกแรงและแรงดันที่เปลี่ยนเร็วอาจทำให้ไนโตรเจนที่สะสมจากการดำสคูบากลายเป็นฟองและเคลื่อนไปทั่วร่างกายเร็วขึ้น โอกาสเกิด DCI ก็สูงขึ้นตามไปด้วย

ไม่ควรฟรีไดฟ์จริงจังหรือดำฟรีไดฟ์ลึก ๆ ต่อจากสคูบ้าเร็วเกินไป เช่นเดียวกับการขึ้นเครื่องบิน ควรรออย่างน้อย 18 ชั่วโมงก่อนออกทริปฟรีไดฟ์ หรือทำตามที่เรียนมาในคอร์ส PADI Open Water คือดูช่วงพักผิวน้ำที่ไดฟ์คอมพิวเตอร์แนะนำ ส่วนใหญ่เครื่องจะล็อกโหมดฟรีไดฟ์ไว้จนกว่าเวลาห้ามบินจะหมด

อย่าดื่มแอลกอฮอล์หนักหลังดำน้ำ

ด้วยเหตุผลเดียวกับข้อก่อน ๆ ร่างกายยังระบายไนโตรเจนส่วนเกินจากการดำน้ำออกไม่หมด แอลกอฮอล์เพิ่มการไหลเวียนเลือดและอัตราการเต้นของหัวใจ ฟองไนโตรเจนจึงเคลื่อนไปตามกระแสเลือดได้เร็วขึ้น และอาจไปค้างอยู่ในจุดสำคัญอย่างข้อต่อหรือไขสันหลัง ความเสี่ยงที่จะเกิด DCI ก็สูงขึ้นมาก

แอลกอฮอล์ยังอาจกลบอาการเริ่มแรกของ DCI จนนักดำน้ำมองข้ามสัญญาณเล็ก ๆ ที่ควรไปพบแพทย์ DCS ต้องรักษาให้เร็วที่สุด ยิ่งช้าก็ยิ่งเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพที่รุนแรงขึ้น

ถ้าอยากดื่มหลังดำน้ำ ให้ดื่มเบา ๆ และช้า ๆ ทางที่ดีควรรอสักสองสามชั่วโมง และดื่มน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มที่ไม่มีแอลกอฮอล์ให้พอก่อนจะสั่งแก้วแรก หลังไดฟ์รอบบ่าย ลองนั่งพักชมพระอาทิตย์ตกสวย ๆ ที่เกาะเต่าก่อน แล้วค่อยไปต่อยามค่ำที่หาดทรายรี

งดออกกำลังกายหนักหลังดำน้ำ

การออกแรงหนักทำให้เนื้อเยื่อปล่อยไนโตรเจนเข้าสู่กระแสเลือดมากขึ้น และไนโตรเจนนั้นอาจก่อตัวเป็นฟองแก๊สได้ เพราะการออกกำลังกายเพิ่มแรงดันในกล้ามเนื้อ และเร่งให้ไนโตรเจนออกมาสู่กระแสเลือด

การออกกำลังกายยังเพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจและการไหลเวียนเลือด ฟองไนโตรเจนจึงเคลื่อนไปทั่วร่างกายเร็วขึ้น และอาจไปค้างที่ข้อต่อ กล้ามเนื้อ หรือแม้แต่สมองและไขสันหลัง จนเกิดอาการของ DCI

Divers Alert Network (DAN) แนะนำให้งดออกกำลังกายหนักภายใน 24 ชั่วโมงหลังดำน้ำ ยิ่งออกกำลังหนักและยิ่งดำน้ำหนัก ก็ยิ่งควรรอนานขึ้น วันที่ดำน้ำจึงควรขยับตัวแค่เบา ๆ ก็พอ

ดูแลสุขภาพหลังทริปดำน้ำ

หลังดำน้ำสคูบ้า อย่างน้อยควรเลี่ยงกิจกรรมข้างบนนี้ เพื่อความปลอดภัยและป้องกันโรคที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงแรงดัน (DCI) แล้วหลังขึ้นจากทะเล มีอะไรที่ควรทำบ้าง?

1. ดื่มน้ำให้พอ: ดื่มน้ำเปล่าเยอะ ๆ เลี่ยงแอลกอฮอล์และคาเฟอีนทันทีหลังดำน้ำ เพราะทำให้ร่างกายขาดน้ำได้
2. พักผ่อนให้เต็มที่: ให้ร่างกายได้พักและฟื้นตัว เลี่ยงกิจกรรมที่ใช้แรงหนักทันทีหลังดำน้ำ
3. รักษาความอบอุ่น: เลี่ยงการเปลี่ยนอุณหภูมิกะทันหันที่ทำให้ร่างกายเครียด หลังดำน้ำควรค่อย ๆ ทำให้ร่างกายอุ่นขึ้น
4. เช็กอุปกรณ์หลังดำน้ำ: ถ้าจะดำอีกเร็ว ๆ นี้ ตรวจและดูแลอุปกรณ์ให้อยู่ในสภาพดีและพร้อมใช้
5. เข้าร่วมคอมมูนิตี้นักดำน้ำ: ที่ Nava Scuba Diving เราอยากให้นักดำน้ำได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ ขอคำแนะนำ และช่วยกันพัฒนาทั้งฝีมือและความปลอดภัย มาเรียนคอร์สดำน้ำ PADI หรือออกทริปฟันไดฟ์กับเรา จะได้ดำน้ำด้วยกันและเก่งขึ้นไปพร้อม ๆ กัน